ბლოგი

არითმია

გულის არითმია (arrhythmia) არის გულის რიტმის დარღვევა, ანუ არარეგულარული გულისცემა. არითმია ვითარდება მაშინ, როდესაც ელექტრული სიგნალები, რომლებიც გულს ცემის მითითებას აძლევს, სათანადოდ არ მუშაობს. შედეგად, გული შეიძლება ცემდეს ძალიან სწრაფად, ძალიან ნელა ან არათანაბარი რიტმით.

გულის არითმია შეიძლება იგრძნობოდეს როგორც ფრიალი, ძლიერი ძგერა ან აჩქარებული გულისცემა. ზოგიერთი არითმია უვნებელია, თუმცა სხვებმა შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში სიმპტომები გამოიწვიოს.

არსებობს შემთხვევები, როდესაც სწრაფი ან ნელი გულისცემა ნორმალურია. მაგალითად, ფიზიკური დატვირთვის დროს გული უფრო სწრაფად ცემს, ხოლო ძილის დროს — ნელდება.

არითმიის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს მედიკამენტებს, სპეციალურ მოწყობილობებს (მაგალითად, პეისმეიკერს), პროცედურებს ან ქირურგიულ ჩარევას. მკურნალობის მიზანია სწრაფი, ნელი ან არარეგულარული გულისცემის კონტროლი ან აღმოფხვრა. გულისთვის ჯანსაღი ცხოვრების წესი ხელს უწყობს გულის იმ დაზიანებების პრევენციას, რომლებმაც შეიძლება არითმია გამოიწვიოს.

გულის არითმიის სხვა სახელია კარდიული არითმია.

ტიპები

ზოგადად, არითმიები კლასიფიცირდება გულისცემის სიხშირის მიხედვით.

• ტაქიკარდია (Tachycardia) — აჩქარებული გულისცემა; გულისცემა წუთში 100 დარტყმას აღემატება.
• ბრადიკარდია (Bradycardia) — შენელებული გულისცემა; გულისცემა წუთში 60 დარტყმაზე ნაკლებია.

აჩქარებული გულისცემა (ტაქიკარდია)

ტაქიკარდიის სახეებია:

წინაგულების ფიბრილაცია (Atrial Fibrillation, AFib)

გულში ქაოსური ელექტრული სიგნალები იწვევს არარეგულარულ და ხშირად ძალიან სწრაფ გულისცემას. AFib შეიძლება იყოს დროებითი და თავისით დაიწყოს ან შეწყდეს. ზოგჯერ არარეგულარული გულისცემა მკურნალობის გარეშე არ ჩერდება. AFib დაკავშირებულია ინსულტის მომატებულ რისკთან.

წინაგულების ფლატერი (Atrial Flutter)

წინაგულების ფლატერი AFib-ს ჰგავს, თუმცა გულისცემა უფრო ორგანიზებულია. ეს მდგომარეობაც ინსულტის რისკთან არის დაკავშირებული.

სუპრავენტრიკულური ტაქიკარდია (Supraventricular Tachycardia)

ეს არის ფართო ტერმინი, რომელიც აერთიანებს არარეგულარულ გულისცემებს, რომლებიც იწყება გულის ქვედა კამერების (პარკუჭების) ზემოთ. მას ახასიათებს ძლიერი გულისცემა, რომელიც უეცრად იწყება და წყდება.

პარკუჭოვანი ფიბრილაცია (Ventricular Fibrillation)

სწრაფი და ქაოსური ელექტრული სიგნალები იწვევს იმას, რომ პარკუჭები კოორდინირებული შეკუმშვის ნაცვლად კანკალებენ. ეს მძიმე მდგომარეობაა და თუ გულის რიტმი რამდენიმე წუთში არ აღდგა, შესაძლოა სიკვდილით დასრულდეს. პაციენტების უმეტესობას აქვს გულის ძირითადი დაავადება ან გადატანილი აქვს მძიმე ტრავმა.

პარკუჭოვანი ტაქიკარდია (Ventricular Tachycardia)

ეს სწრაფი და არარეგულარული გულისცემა იწყება პარკუჭებში არსებული ელექტრული სიგნალების დარღვევით. სწრაფი რიტმი ხელს უშლის პარკუჭების სისხლით სათანადოდ შევსებას, რის გამოც გულმა შესაძლოა ორგანიზმს საკმარისი სისხლი ვერ მიაწოდოს. ჯანმრთელი გულის მქონე ადამიანებში ეს ყოველთვის სერიოზული არ არის, მაგრამ გულის დაავადების მქონე პირებში გადაუდებელ სამედიცინო მდგომარეობად ითვლება.

შენელებული გულისცემა (ბრადიკარდია)

გულისცემა, რომელიც წუთში 60 დარტყმაზე ნაკლებია, ბრადიკარდიად ითვლება. თუმცა დაბალი პულსი ყოველთვის გულის პრობლემას არ ნიშნავს. ფიზიკურად კარგად მომზადებულ ადამიანებს შესაძლოა გული წუთში 60-ზე ნაკლები დარტყმითაც საკმარის სისხლს აწვდიდეს ორგანიზმს.

თუ გულისცემა ნელია და გული საკმარის სისხლს ვერ ტუმბავს, შეიძლება არსებობდეს ბრადიკარდიის ერთ-ერთი ფორმა.

სინუსური კვანძის სისუსტის სინდრომი (Sick Sinus Syndrome)

სინუსური კვანძი განსაზღვრავს გულის რიტმს. თუ ის სათანადოდ არ მუშაობს, გულისცემა შეიძლება მონაცვლეობით ძალიან ნელი და ძალიან სწრაფი იყოს. მიზეზი ხშირად სინუსური კვანძის მიდამოში არსებული ნაწიბუროვანი ქსოვილია, რომელიც ანელებს ან ბლოკავს ელექტრულ სიგნალებს. ეს მდგომარეობა განსაკუთრებით ხშირია ხანდაზმულებში.

გამტარობის ბლოკადა (Conduction Block)

გულის ელექტრული გზების ბლოკირებამ შეიძლება შეანელოს ან მთლიანად შეაჩეროს სიგნალები, რომლებიც გულისცემას იწვევს. ზოგიერთი ბლოკადა უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, ზოგი კი გამოტოვებულ ან შენელებულ გულისცემას იწვევს.

ნაადრევი გულისცემა (Premature Heartbeats)

ნაადრევი გულისცემა არის დამატებითი დარტყმა, რომელიც ცალკეულად ჩნდება. ზოგჯერ ისინი რეგულარულ გულისცემასთან მონაცვლეობით ვითარდება.

• თუ დამატებითი დარტყმა გულის ზედა კამერიდან (წინაგულიდან) მოდის, მას ნაადრევ წინაგულოვან შეკუმშვას (PAC) უწოდებენ.
• თუ ის ქვედა კამერიდან (პარკუჭიდან) მოდის, მას ნაადრევ პარკუჭოვან შეკუმშვას (PVC) უწოდებენ.

ნაადრევი გულისცემა შეიძლება ისე იგრძნოთ, თითქოს გულმა ერთი დარტყმა გამოტოვა. ჩვეულებრივ, ეს მდგომარეობა საშიში არ არის და იშვიათად მიუთითებს უფრო სერიოზულ პრობლემაზე. თუმცა გულის დაავადების მქონე ადამიანებში მან შეიძლება ხანგრძლივი არითმია გამოიწვიოს. ძალიან ხშირი PVC-ები ზოგჯერ გულის კუნთის დასუსტებასაც იწვევს.

ნაადრევი გულისცემა შეიძლება მოსვენების დროსაც განვითარდეს. მის გამომწვევ ფაქტორებს შორისაა სტრესი, ინტენსიური ვარჯიში, კოფეინი და ნიკოტინი.

სიმპტომები

გულის არითმიამ შესაძლოა საერთოდ არ გამოიწვიოს სიმპტომები. ზოგჯერ ის შემთხვევით, სხვა მიზეზით ჩატარებული სამედიცინო შემოწმების დროს ვლინდება.

არითმიის სიმპტომები შეიძლება იყოს:

• გულმკერდში ფრიალის, ძგერის ან აჩქარებული გულისცემის შეგრძნება;
• სწრაფი გულისცემა;
• ნელი გულისცემა;
• გულმკერდის ტკივილი;
• სუნთქვის გაძნელება.

სხვა სიმპტომებია:

• შფოთვა;
• ძლიერი დაღლილობა;
• თავბრუსხვევა ან მსუბუქი გონების დაკარგვის შეგრძნება;
• ოფლიანობა;
• გონების დაკარგვა ან გონების დაკარგვასთან მიახლოებული მდგომარეობა.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს

თუ გრძნობთ, რომ გული ძალიან სწრაფად ან ძალიან ნელა გიცემთ, ან თითქოს გულისცემა გამოტოვებულია, მიმართეთ ექიმს. შესაძლოა დაგჭირდეთ კარდიოლოგის კონსულტაცია.

სასწრაფო სამედიცინო დახმარება საჭიროა, თუ გაქვთ:

• გულმკერდის ტკივილი;
• სუნთქვის გაძნელება;
• გონების დაკარგვა.

თუ ფიქრობთ, რომ გულის შეტევა გაქვთ, დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება.

პარკუჭოვანი ფიბრილაცია — გადაუდებელი მდგომარეობა

პარკუჭოვანმა ფიბრილაციამ შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული წნევის მკვეთრი დაცემა. რამდენიმე წამში ადამიანი შეიძლება მიწაზე დაეცეს (კოლაფსი). მალევე შეწყდება სუნთქვა და პულსი. ეს მდგომარეობა დაუყოვნებელ სამედიცინო დახმარებას მოითხოვს და უეცარი კარდიული სიკვდილის ყველაზე ხშირი მიზეზია.

თუ ადამიანი კოლაფსშია:

1. გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება.
2. თუ ახლოს არ არის CPR-ში (გულ-ფილტვის რეანიმაციაში) გაწვრთნილი პირი, ჩაატარეთ მხოლოდ ხელებით CPR — ძლიერად და სწრაფად დააწექით გულმკერდის ცენტრს წუთში 100–120 დაჭერის სიხშირით, ვიდრე სამედიცინო დახმარება მოვა.
3. CPR ხელს უწყობს სისხლის მიმოქცევის შენარჩუნებას, სანამ შესაძლებელი გახდება ავტომატური გარე დეფიბრილატორის (AED) გამოყენება.
4. თუ ახლოს არის AED, მოიტანეთ იგი და მიჰყევით მოწყობილობის ინსტრუქციებს. მისი გამოყენებისთვის სპეციალური მომზადება საჭირო არ არის — მოწყობილობა თავად გაძლევთ მითითებებს და შოკს მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში აწვდის.